Energiebegrippen uitgelegd: van peak shaving tot duck curve
Wat betekenen curtailment, peak shaving, duck curve en onbalans? Twintig energiebegrippen in gewone taal, met voorbeelden voor uw woning of bedrijf.
Curtailment, peak shaving, onbalans: op de energiemarkt komen veel Engelse woorden en afkortingen voorbij. Hieronder leggen we twintig veelgebruikte begrippen uit. Steeds met een herkenbaar voorbeeld en de betekenis voor uw woning of bedrijf.
De grafieken zijn schematische voorbeelden met fictieve waarden. Ze laten zien hoe iets werkt en voorspellen geen opbrengst, stroomprijs of besparing.
De basis: vermogen, energie en batterij
1. kW versus kWh
kW, kilowatt, is vermogen: hoe snel u op dit moment stroom gebruikt of levert. kWh, kilowattuur, is de hoeveelheid energie over een periode. Een apparaat dat twee uur lang 3 kW gebruikt, verbruikt 6 kWh. Een batterij van 10 kWh kan niet automatisch 10 kW leveren; dat hangt ook af van de batterij en omvormer.
2. Eigen verbruik versus zelfvoorziening
Eigen verbruik is het deel van uw opgewekte zonnestroom dat u zelf benut, direct of later via opslag. Zelfvoorziening gaat over het deel van uw totale stroomverbruik dat u met eigen opwek dekt. Voorbeeld zonder verliezen: u wekt 10 kWh op, gebruikt daarvan zelf 5 kWh en verbruikt in totaal 20 kWh. Dan is het eigen verbruik 50%, maar de zelfvoorziening 25%. Netstroom die via een batterij wordt gebruikt telt niet als eigen zonnestroom.
3. SOC: hoe vol is de batterij?
SOC staat voor State of Charge: de laadstatus in procenten. Een batterij met 80% SOC is volgens de batterijmeting voor ongeveer 80% gevuld. Het werkelijk beschikbare aantal kWh hangt ook af van de bruikbare capaciteit en ingestelde reserves. De SOC zegt niet hoe snel u de batterij kunt laden of ontladen.
Zonnepanelen en het elektriciteitsnet
4. Duck curve: de dip overdag en de avondpiek
De duck curve laat zien hoeveel elektriciteitsvraag overblijft nadat variabele opwek, zoals zonne-energie, is afgetrokken. In het voorbeeld bovenaan trekt zon de curve rond de middag omlaag. In de avond valt de zon weg terwijl de vraag stijgt. Die vorm lijkt op een eend. Het gaat om een patroon op systeemniveau, niet automatisch om uw eigen huisverbruik of de stroomprijs.
5. Curtailment: opwek bewust terugregelen
Curtailment betekent dat een installatie minder elektriciteit produceert dan op dat moment mogelijk is. Een omvormer kan bijvoorbeeld worden teruggeregeld omdat teruglevering beperkt is. Ook een ongunstige marktprijs kan aanleiding zijn. De niet-geproduceerde energie zit daarna niet alsnog in een batterij. Voor opslag moet op dat moment zowel laadvermogen als vrije opslagcapaciteit beschikbaar zijn.
6. Netcongestie: te weinig ruimte voor transport
Netcongestie betekent dat een deel van het elektriciteitsnet op bepaalde momenten niet alle gewenste stroom kan vervoeren. Dat kan bij afname én bij teruglevering spelen. Denk aan een bedrijf dat geen extra transportcapaciteit krijgt voor nieuwe machines. Een batterij of andere planning kan soms helpen, maar creëert niet vanzelf extra gecontracteerde ruimte en lost het lokale netprobleem niet automatisch op.
7. Zero export: teruglevering beperken
Zero export is een regeling die de teruglevering aan het net zo dicht mogelijk bij nul probeert te houden. Een meter meet de stroomuitwisseling en de installatie stuurt daarop bij. Bijvoorbeeld door zonnestroom zelf te gebruiken, op te slaan of de opwek te beperken. Dit is geen garantie dat uw batterij niet ontlaadt: die kan juist worden ingezet om verbruik achter de meter te voeden.
8. Negatieve stroomprijzen
Een negatieve beursprijs ontstaat als stroom op de handelsmarkt minder dan nul waard is. Dit kan gebeuren bij veel aanbod en relatief weinig vraag. Dat betekent niet automatisch dat u geld krijgt voor stroomverbruik. Belastingen, leverancierskosten en uw contract bepalen de uiteindelijke prijs. Ook teruglevering kan dan ongunstig uitpakken. Kijk daarom naar uw eigen afrekening en afspraken.
Slim aansturen: wat verschuift of vermindert u?
9. Peak shaving: de vermogenspiek verlagen
Bij peak shaving vermindert u tijdelijk de piek in de stroomafname. Een batterij kan bijvoorbeeld 8 kW bijleveren bij een vraag van 18 kW, zodat de netafname 10 kW wordt. Ook tijdelijk minder verbruiken kan helpen. Dit verlaagt een piek, niet automatisch het totale energieverbruik. De duur van de piek bepaalt hoeveel opslag nodig is.
10. Load balancing: de beschikbare ruimte verdelen
Load balancing verdeelt het beschikbare vermogen over verbruikers. Een laadpaal kan bijvoorbeeld minder snel laden als de warmtepomp of een andere laadpaal veel stroom vraagt. Daarmee houdt de regeling rekening met ingestelde aansluitgrenzen. Dat is iets anders dan op goedkope uren laden: load balancing weet niet vanzelf wat de stroomprijs is of welke energie uit een thuisbatterij komt.
11. Load shifting: verbruik naar een ander moment verplaatsen
Bij load shifting verplaatst u een activiteit in de tijd. U laadt de auto bijvoorbeeld overdag in plaats van in de avond. Dezelfde hoeveelheid energie wordt dan op een ander moment gebruikt. Dat kan beter passen bij zonneopwek, prijzen of beschikbare netruimte. Niet ieder apparaat of bedrijfsproces kan zonder gevolgen worden verschoven.
Boven: een batterij vangt de piek op; het eerdere opladen en de verliezen zijn niet getekend. Onder: dezelfde 24 kWh voor de auto verschuift naar de middag. De voorbeelden zijn fictief.
Open de vergelijking op volledig formaat
12. EMS: apparaten samen laten werken
Een energiemanagementsysteem, afgekort EMS, gebruikt metingen en afspraken om installaties aan te sturen. Het kan laden van een auto afstemmen op zonnepanelen, batterij en aansluiting. Bijvoorbeeld eerst eigen zonnestroom benutten en daarna pas het net gebruiken. Een EMS kan alleen regelen wat de aangesloten apparaten ondersteunen. Goedkope uren en beschikbare ruimte op het lokale net zijn bovendien niet altijd hetzelfde.
Prijzen en energiehandel
13. Dynamisch energiecontract
Bij een dynamisch contract beweegt het leveringstarief mee met de groothandelsprijs. De afrekenperiode verschilt per contract; stroom kan bijvoorbeeld per kwartier of per uur worden afgerekend. Het is iets anders dan een variabel contract waarbij tarieven af en toe wijzigen. Dynamisch is niet automatisch goedkoper. Controleer de opslag, belastingen, vaste kosten en teruglevervoorwaarden.
14. Day-aheadmarkt: stroom voor morgen
Op de day-aheadmarkt wordt vandaag gehandeld in elektriciteit voor levering morgen. De gekoppelde Europese dagvooruitmarkt werkt sinds oktober 2025 met kwartierprijzen. Een leverancier kan voor uw consumentencontract alsnog uurprijzen gebruiken. Met vooraf bekende contractprijzen kunt u bijvoorbeeld een laadmoment plannen. Dat vertelt nog niet of uw lokale elektriciteitsnet op dat moment ruim genoeg is.
15. Intradaymarkt: plannen tussentijds aanpassen
Na de day-aheadhandel kunnen marktpartijen hun positie dichter bij het leveringsmoment aanpassen op de intradaymarkt. Bijvoorbeeld als de voorspelde zonneproductie verandert. Er bestaan zowel continue handel als intradayveilingen. Dit is een handelsmarkt; een particulier krijgt daar niet automatisch toegang toe via een batterij of dynamisch contract.
16. Onbalansmarkt: afwijkingen en balansherstel
De werkelijke productie en het verbruik wijken soms af van de planning. TenneT bewaakt de landelijke balans; balansverantwoordelijke partijen worden afgerekend op hun afwijkingen. De term onbalansmarkt wordt vaak gebruikt voor die afrekening en het inspelen op afwijkingen. Gecontracteerde balanceringsdiensten zijn weer iets anders. Onbalans is ook niet hetzelfde als een lokaal tekort aan netcapaciteit.
Een batterij kan via passende aansturing en een marktpartij een rol spelen. Dat vraagt afspraken en geeft geen gegarandeerde inkomsten. De uiteindelijke onbalansprijs is niet vooraf zeker en is niet simpelweg de prijs uit uw dynamische energiecontract.
17. Energiearbitrage: prijsverschillen benutten
Energiearbitrage betekent goedkoop inkopen en opslaan om de elektriciteit later, bij een hogere prijs, te gebruiken of te verkopen. Het prijsverschil is geen nettowinst. Opslagverliezen, slijtage, belastingen, vergoedingen en kosten van aansturing tellen mee. Later zelf verbruiken is financieel ook niet hetzelfde als verkopen aan het net.
Batterij en elektrische auto
18. Laad- en ontlaadvermogen
Dit is hoe snel energie de batterij in of uit kan, uitgedrukt in kW. Een batterij van 20 kWh met 5 kW ontlaadvermogen kan niet zomaar een verbruiker van 15 kW volledig voeden. Bij constant 5 kW zou 20 kWh theoretisch vier uur meegaan, vóór rekening te houden met reserves en verliezen. Zowel batterij, omvormer als installatie begrenzen wat werkelijk mogelijk is.
19. Rendement en omzettingsverlies
Bij laden, opslaan en ontladen gaat energie verloren. Het round-triprendement vergelijkt wat u na een volledige laad- en ontlaadcyclus terugkrijgt met wat u erin stopte. Een fictief voorbeeld: 10 kWh erin en 9 kWh eruit is 90%. Let op waar wordt gemeten: het rendement van alleen de batterijcellen is niet hetzelfde als dat van het complete systeem met omvormer en hulpverbruik.
20. Bidirectioneel laden: V2H en V2G
Bidirectioneel laden betekent dat een elektrische auto niet alleen stroom ontvangt, maar ook kan terugleveren. Bij Vehicle-to-Home, V2H, gaat energie naar de woning. Bij Vehicle-to-Grid, V2G, naar het net. Auto, laadpunt, installatie en aansturing moeten daarvoor samen geschikt zijn. Een voorbereid laadpunt maakt niet iedere auto geschikt. V2H betekent bovendien niet automatisch noodstroom bij netuitval.
En ERE-certificaten?
ERE is een apart onderwerp rond het laten inboeken van geschikte laadstroom. Het is niet hetzelfde als energiearbitrage of handelen op de onbalansmarkt. De voorwaarden en rol van de inboekdienstverlener leggen we apart uit.
Lees: ERE-certificaten bij thuisladen, eenvoudig uitgelegd
Wat betekent dit voor uw situatie?
Een installatie kan meerdere doelen combineren, maar keuzes kunnen ook botsen. Een batterij die op landelijke prijzen handelt helpt bijvoorbeeld niet vanzelf tegen lokale netcongestie. Begin daarom bij uw aansluiting, verbruik en wensen. Daarna bepalen we welke maatregelen en aansturing daarbij passen.
Vraag een gratis inventarisatie aan
Bronnen en actualiteit
Gecontroleerd op 29 oktober 2026. Marktregels, producten en contracten kunnen veranderen. De rekenvoorbeelden en illustraties zijn uitsluitend bedoeld om de begrippen uit te leggen.
RVO: energiesturing, peak shaving en load shifting
RVO: netinpassing van zonne-energie en curtailment
ACM ConsuWijzer: vaste, variabele en dynamische energietarieven
SMARD/Bundesnetzagentur: kwartierprijzen op de day-aheadmarkt
EPEX SPOT: handelsmarkten en intraday
EPEX SPOT: prijsvorming en negatieve prijzen
TenneT: onbalans en de afrekening daarvan
Netbeheer Nederland: thuisbatterijen en het elektriciteitsnet